6

Skansen w Nowogrodzie Cz.I

„Nowogród jest jedną z najpiękniej położonych osad nad Narwią… na wysokich górkach w okolicy suchej i zdrowej, u zbiegu paru pięknych i spławnych rzek, z przepięknym widokiem na wody, bory i wioski kurpiowskie, na cudowne zachody słońca nad wieczorem, na sznur tratew płynących po Narwi.” Tak Nowogród widział Adam Chętnik, miłośnik kultury kurpiowskiej i założyciel jednego z najpiękniejszych i najstarszych skansenów w Polsce.

Spacerkiem po skansenie

Już na pierwszym skrzyżowaniu w miasteczku zauważam ustawione przy drodze drewniane drogowskazy, prowadzące do skansenu. Mijam kościół i ostro skręcam w lewo. Dojeżdżam do końca ślepej uliczki, na malutkim parkingu zostawiam samochód i ruszam na jeden z najprzyjemniejszych spacerów, jaki można sobie wymarzyć. Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika jest jednym z dwóch najstarszych w naszym kraju muzeów na wolnym powietrzu. Jest również, a może przede wszystkim, jednym z najpiękniej położonych skansenów w Polsce. Przechodzę przez furtkę i piaszczystą ścieżką, skrytą wśród starych drzew, dochodzę do pięknego drewnianego dworku z pierwszej połowy XIX w., sprowadzonego tu ze wsi Brzózki. Niewielki ganeczek przystrojony donicami z surfiniami wygląda przepięknie. W środku dworku mieści się m.in. informacja i kasa biletowa. Zaopatrzona w mapę i informator ruszam wąską ścieżką, schodzącą w dół Wzgórza Ziemowita, stanowiącego najstarszą część Nowogrodu. U moich stóp, jak z obrazka, rozpościera się ukryta wśród drzew i łąk wieś. Drewniane chałupy, studnie z żurawiami, wiatrak, spichlerze, wysokie ule, młyn wodny, a wszystko to nad rzeką Narwią, którą od czasu do czasu płynął w górę, w stronę Mazur, żeglarze. Przechodzę przez drewniany mostek i kieruję się w stronę, pochodzącej z początku XX w. leśniczówki z Zawodzia, koło Myszyńca. Na kamiennej podmurówce stoi śliczny drewniany domek o dachu dwuspadowym z załamaniem, pokryty gontem. W chwili obecnej w izbach leśniczówki oglądać można wystawę stroju ludowego Kurpiowskiej Puszczy Zielonej. Zaraz obok na tzw. „grzybkach”, wysoko nad ziemią, usytuowano spichlerz z Cięćka z końca XIX w. „Grzybki” gwarantować miały odpowiednie zabezpieczenie przed gryzoniami dla znajdującego się w budynku zboża.

6

Zdjęcie ze strony fotoostroleka.pl

Najstarsze ule

Najstarszą część skansenu stanowi Plac Bartny, na którym najważniejszymi obiektami są dwa odrzynki drzew bartnych przywiezione tu w latach 20. XX w. Niższe drzewo to liczący sobie około 700 lat dąb, wyższe to 500-letnia sosna. W takich to właśnie drzewach, na wysokości od 3 do 18 metrów, w dziuplach zwanych barciami, żyły kiedyś pszczoły. Podczas powstania listopadowego, dziuple te wykorzystywali powstańcy do przechowywania broni. Wśród uli kłodowych, które również stoją na placu, dominują ule – stojaki. Gdy w XIX w. zaborcy zabronili Kurpiom wstępu do lasów, bartnicy zostali zmuszeni do hodowli pszczół w wyżej wspomnianych ulach, które ustawiali w sadach i ogrodach.

skansen-nowogrod_02

Zdjęcie ze strony infomazury.com.pl

Ku chwale bohatera

Tuż przed Placem Bartnym stoi niezwykły pomnik Stacha Konwy, stanowiący rekonstrukcję jego nagrobka, postawionego w 1922 r. w lesie pod Jednaczewem. Jak wiadomo Kurpie był to lud niezwykle patriotyczny, waleczny i dzielny, który stawiał opór nie tylko Szwedom, ale brał również udział w powstaniu kościuszkowskim, kampanii napoleońskiej, Powstaniu Listopadowym i Styczniowym. Jednym z takich właśnie bohaterów kurpiowskich był Stach Konwa, dowodzący oddziałem strzelców kurpiowskich, którzy w 1733 r. brali udział w walkach o tron polski po stronie Stanisława Leszczyńskiego. Podczas bitwy, z połączonymi wojskami sasko-rosyjskimi, pod wsią Jednaczewo koło Łomży, zlikwidowany został niemal cały oddział Kurpiów. Jednym z ocalałych był Stach Konwa, którego pojmano i obiecano wypuścić na wolność, jeśli przyłączy się do stronnictwa Sasów. Odmówił i został powieszony. W hołdzie za jego odwagę postawiono mu niezwykły pomnik. W wydrążonej barci znajduje się rzeźba Chrystusa Frasobliwego, wykonana przez Franciszka Szymańskiego, jednego z rzeźbiarzy ludowych Kurpiowszczyzny. C.D.N.

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *